İlaca bağlı karaciğer hasarları

Nedir?

İlaçlar büyük ölçüde karaciğer üzerinden parçalanırlar. Belirlenen dozajlara ve tedavi sürelerine uyulması durumunda toksik karaciğer hasarlarına ender rastlanmaktadır. Karaciğer hasarları daha çok aşırı doz kullanımlarında meydana gelir. Ancak bazı insanlar, normal dozlara uysalar dahi, sanki ilaca bağlı karaciğer hasarlarından daha çok etkilenmektedirler.

Ortalama latens (gizlilik) süresi ne kadardır?

Tamamen değişkendir.

İlaca bağlı karaciğer hasarları ne kadar sık görülür?
İlacın kurallara uygun bir şekilde alınması durumunda bu tür hasarlar son derece seyrektir. Tehlikeli olan yanlışlıkla veya kasten yapılan doz aşımlarıdır. 

Semptomları nelerdir?

Eğer tedavi sırasında şu semptomlar baş gösterirse hekiminizle görüşünüz: İştahsızlık, halsizlik, kilo kaybı, mide bulantısı, kusma, ateş, üstkarnın sağ tarafında ağrılar, eklem şikayetleri, kas ağrıları, kaşıntı, cilt kızarıklıkları, sarılık, dışkının renksizleşmesi ve idrarın renginin koyulaşması.

Kimler risk altındadır?

Aşırı dozda ya da öngörülen süreden fazla ilaç kullanan insanlar. Hekime kontrol ettirmeden birden fazla ilacı aynı zamanda kullanan insanlar. Aşırı kilo, ileri yaş ve cinsiyetin dişi olması gibi faktörler riski arttırabilir. Bazı insanlar ilaca bağlı hasarlardan daha çok etkilenmektedirler. Ne yazık ki bunların önleyici muayeneler aracılığıyla ortaya çıkarılması mümkün değildir. Bu yüzden bu tür karaciğer hasarları enderdir ancak önceden tahmin edilmeleri de mümkün değildir.

İnsan kendini nasıl koruyabilir?

Her zaman ilaçlarınızın ambalaj prospektüslerini okuyunuz. Aşırı dozda veya belirlenen sürelerin dışında ilaç kullanmaktan kaçınınız. İlaçlar -doğal ilaçlar da dahil olmak üzere- başka ilaçlarla etkileşebilirler. Bu yüzden aldığınız ilaçların tümü hakkında bilgi sahibi olan en az bir hekim olmalıdır. Kısa bir süre önce ruhsat almış yeni ilaçlarda dikkatli olunmalıdır. Her ne kadar bu ilaçlar hayvanlar ve insanlarda güvenlik açısından incelenmiş olsalar da nadiren görülen zararları çoğu kez geniş toplum kitleleri tarafından kullanılmaya başladıktan sonra ortaya çıkmaktadır.

İlaca bağlı karaciğer hasarı şüphesi oluştuğunda ne yapılabilir?

Eğer ilaçlar normal dozda alınırken bir toksik karaciğer hasarı şüphesi oluşursa, çoğu hallerde ilacın bırakılması yeterli olmaktadır.

Lütfen unutmayınız: Eğer sadece "gamma-GT" karaciğer değeriniz yükselmiş, diğer karaciğer değerleriniz AST ve ALT normal düzeyde kalmış ise ve başka bir şikayetiniz yoksa bu tek başına bir karaciğer hasarının kanıtı sayılmaz; yükselmiş olan değerden hekiminize bahsediniz ve kendinizi muayene ettiriniz. Hekiminiz o zaman ilacı kullanmaya devam edip edemeyeceğinize karar verecektir. Lütfen tansiyon ilacı, antiepileptik gibi önemli ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayınız.

İlaca bağlı bir karaciğer hasarı nasıl tedavi edilir?

Çoğu hallerde ilacı bırakmak yeterlidir. Ancak bunun çabuk yapılması gerekmektedir. Bireysel olarak semptomların tedavi edilmesi de gerekebilir. Bitkisel "karaciğer koruyucu maddelerin" toksik karaciğer hasarlarında yararlı olup olmadığı kanıtlanmamıştır; genel olarak sağlıklı bir yaşam tarzı (her şeyden önce alkolden uzak durma) tavsiye edilmektedir.

Doz aşımı şüphesi oluştuğunda ne yapılabilir?

Derhal kendinize en yakın kliniklerden birinin nöbetçi hekimi ile temas kurunuz. Örneğin paracetamol gibi bir ilacın doz aşımında ilgili kişinin hastaneye yatırılması ve kendisine ters etki gösteren bir ilaç verilmesi gerekmektedir.  İlaca bağlı karaciğer hasarının çok ağır ve yaşam tehdit edici olması durumunda bir karaciğer transplantasyonu gerekli hale gelebilir.